Fiches didáutiques

El Nataliegu

La nueche del 24 d’avientu celébrase en tol mundu occidental la viéspera de Navidá o Nuechebona. Son munches les tradiciones venceyaes a esta fecha, dalgunes de nidiu calter asturianu, anque munches se repiten n’otros llugares con pequeños cambios cola mesma esencia, como ye’l casu del nataliegu.

¿Pero por qué festexamos esta fecha? En realidá, anque l’orixe pudiera paecer de primer mano cristianu, el raigañu ta nes tradiciones paganes previes: el solsticiu d’iviernu, que marca’l momentu del añu nel que tornen a crecer los díes.

Monte Areo: túmulu

Asturies ye un territoriu ricu en monumentos megalíticos. Éstos correspuenden al Neolíticu mayormente (7.000-3.000 enantes del presente), últimu periodu de la Edá de Piedra, nel que los humanos comenzaron a prauticar l’agricultura y el pastoréu, provocando l’apaición de les primeres sociedaes sedentaries.

El prerrománicu asturianu

Asturies pue presumir de tener un arte únicu del mundu. Trátase del prerrománicu asturianu, un estilu artísticu altomedieval desendolcáu nel periodu del Reinu d’Asturies, en concreto ente los sieglos VIII y X.

Les vacunes

Una vacuna ye un preparáu médicu que se pon a una persona o a un animal pa inmunizalu d’una enfermedá. Al pocu de nacer, a los 2 meses anguaño, recibimos les primeres pa combatir diferentes microorganismos que provoquen les enfermedaes más comunes, anque l’aplicación de les vacunes nun ye obligatoria.

Marte

Marte ye’l cuartu planeta del Sistema Solar, el siguiente a la Tierra según t’alloñes del Sol. Bautizóse col mesmu nome que’l dios de la guerra de la mitoloxía griega pero recibe’l nomatu popular de ‘planeta bermeyu’ pol so color, que vien del óxidu de fierro predominante na so corteza.

Viquingos n'Asturies

Protagonistes de númberoses películes y series, los viquingos son uno de los pueblos antiguos más reconocibles. Conóceslos polos sos viaxes y la so bravura, pero, como en tantes coses, nun ye realidá tolos que se cuenta.

Lo que sí ye verdá ye que yera un pueblu guerreru. Orixinariu d’Escandinavia, llanzaron ataques per mar nel norte d’Europa mientres los sieglos VIII y XI, y tuvieron presencia en numberosos llugares, ente ellos Asturies en tiempos de la monarquía asturiana.

Aviespes, abeyes y abeyones

Estos inseutos voladores formen parte de la fauna asturiana. Les trés son diferentes, pero al empar tán mui venceyaes, yá que tanto abeyes y abeyones evolucionaron a partir de les aviespes –al igual que les formigues–, y ayuden a la polinización.

La aviespa ye un inseutu himenópteru, como les sos hermanes, de picadura gafa y col cuerpu mariellu y bandes negres. La mayor parte son solitaries, pero hai munches variedaes que viven n’ensame, como faen les abeyes, anque nel casu d’éstes últimes, qu’ellaboren cera y miel, los caxellos son d’un tamañu muncho mayor.

Cubierta 'Tíu Pacho El Sordu'

Nacida en Santianes del Agua (Ribeseya) nel añu 1832, Enriqueta González Rubín ye una persona clave na lliteratura asturiana. Del so puñu nació la primer novela conocida en llingua asturiana: ‘Viaxe del Tíu Pacho el Sordu a Uviedo’, asoleyada nel añu 1875.

Jose Manuel Fuente 'El Tarangu'

L’afición al ciclismu siempre foi mui grande n’Asturies. Les nueses carreteres acoyeron dende siempre grandes etapes, sobre manera de monte por mor la orografía del nuesu territoriu, y foron munchos los ciclistes asturianos que fixeron grandes xestes nes grandes carreres d’esti deporte.

El Melandru

El Meles meles ye’l nome científicu del melandru, mamíferu carnívoru de tamañu pequeñu, de pelo llargo y de color blanco y prieto que se pue ver nos montes d’Asturies. Esti animal vive per toda Europa, cola esceición única de tierres ártiques.

Ye de la familia de los mustélidos, al igual que mustadielles, papalbes, gulos, grisones, furones, fuines, visones, mofetes y llóndrigues. Éstos animales habiten en medios terrestres y acuáticos, tando’l melandru nel primer grupu.